Wassen, kleden en verschonen op de PDL wijze, met maar één keer draaie

Mw. Hilly Frankes, Bedrijfsopleider, Zorggroep Noorderbreedte, Leeuwarden.

Wij (mijn collega Anneke de Beer en ondergetekende) laten een manier van wassen, kleden en verschonen zien waarbij maar één keer gedraaid hoeft te worden. Een manier voor bijv. zorgvragers die angstig zijn, veel pijn hebben of terminaal zijn.

Zintuiglijke benadering

Bij deze manier wordt aandacht besteed aan de omgeving doormiddel van een zintuiglijke benadering. Vooral bij mensen in een vergevorderd stadium van dementie is het belangrijk om niet alle zintuigen tegelijk te benaderen. Dit zorgt voor over prikkeling met een vergrote kans op onrust en spierspanning. Daarom is van tevoren uitgezocht wat het voorkeurszintuig is van de zorgvrager. Enkele voorbeelden:

Horen -> er kan gebruik worden gemaakt van rustgevende muziek bijv. new age of snoezel

muziek. Het is belangrijk dat je jezelf niet irriteert aan deze muziek omdat deze gevoelens kunnen doorspelen in je benadering, ook onbewust. Het moet zowel voor de zorgvrager als voor jezelf plezierig zijn om met deze muziek te werken en anders moet er gezocht worden naar een compromis. Het kan ook voorkomen dat er zorgvragers zijn die zelf nog kunnen aangeven of dat dit blijkt uit de voorgeschiedenis wat voor muziek ze plezierig vinden bij het opstaan.

Zien -> bij het zien gaat het er bij wassen, kleden en verschonen vooral om dat het licht

plezierig is. Er is niet veel verbeeldingskracht voor nodig om ons eens te verplaatsen in de passieve zorgvrager die steeds op zijn/haar rug ligt en in een felle lamp kijkt, en hier niets anders aan kan veranderen dan zijn/haar ogen te sluiten. Ook kun je bij zien denken aan de inrichting van een huis of slaapkamer. Is het bijv. herkenbaar voor de zorgvrager? Is het sfeervol ingericht?

Voelen -> m.b.t. wassen en kleden is het bijv. belangrijk dat de zorgvrager niet koud wordt en

zich kan ontspannen. Zorg er daarom voor dat het water lekker warm is, en de zorgvrager zoveel mogelijk bedekt blijft. Daarnaast kun je ook denken aan een lekker nek of hand massage met bodylotion achteraf. Ook de manier van aanraken is belangrijk. Geef je de zorgvrager een volle hand bij de draaiende bewegingen of pak je hem of haar puntig beet.

Ruiken -> sommige mensen hebben als voorkeurszintuig de reuk. Deze mensen doe je veel

plezier om tijdens het wassen, kleden en verschonen voor een geurtje te zorgen d.m.v. bijv. een geursteen of brandertje. Ook hier is het om het grootste rendement te halen weer belangrijk om d.m.v. familiegesprekken en/of eigen observaties de voorkeur van de zorgvrager te volgen.

Proeven -> Dit zintuig lijkt op het eerste gezicht niet zo veel bij het onderwerp wassen,

kleden en verschonen te passen. Uit ervaring echter blijkt dat er zorgvragers zijn die d.m.v. een snoepje of chocolaatje heerlijk ontspannen. Bijv. de meneer die alles vastgreep en hierdoor moeilijk te verzorgen was. Met een chocolaatje in zijn mond waarop hij zich volledig geconcentreerd was hij prima te helpen. Denk wel om verslik gevaar! Dit is niet geschikt voor iedereen.

Voorzieningen

Bij deze manier van wassen, aankleden en verschonen zijn een aantal voorzieningen onmisbaar.

1 waskom, 2 handdoeken, 2 washandjes en wasolie
Aangepaste (PDL) onder en boven dag en nachtkleding
Een hooglaag bed
Een glijzeiltje met steeklaken

Hieronder volgt een schema met een observatielijst waardoor deze methode inzichtelijk gemaakt wordt:

Nr.	Handeling	Niet	Wel
1.	De zorgvrager ligt op de rug
	Maak contact met de zorgvrager (treed binnen in de intieme zone)	a.
	Zet een muziekje op als de zorgvrager dit prettig vindt en maak evt. gebruik van een geurtje.	b.
	Zet een waskom, 2 washandjes, 2 handdoeken en wasolie klaar	c.
	Leg PDL(nacht)kleding klaar (boven kleding boven aan het bed, onder kleding en incontinentiemateriaal onder aan het bed)	d.
	Leg een glijzeil klaar en zet indien nodig de tillift en rolstoel in de buurt.	e.
	Zet een wasmand in de buurt van het voeteneind van het bed.	f.
	Doe het bedhek aan de rechterkant omhoog en aan de linkerkant naar beneden.	g.
	Stel het bed in op de juiste hoogte.	h.
	Was en droog het gezicht van de zorgvrager.	i.

2.	Ga naar de zijde waar het beste contact met de zorgvrager te krijgen is (in dit geval voor jou de linkerkant van het bed en de rechterzijde van de zorgvrager)
	Haal de dekens van alleen het bovenlichaam	a.
	Ontkleed eerst de rechterzijde van het bovenlichaam	b.
	Was de rechterzijde van buiten naar binnen (eerst de handen daarna verder naar oksels en borst)	c.
	Maak indien nodig gebruik van keypoints en draaiende bewegingen	d.
	Kleed de rechterzijde weer aan en stop dit zover mogelijk onder de rug	e.

3.	De benen en voeten
	Vouw de dekens van de benen naar de borststreek of leg ze over een stoel o.i.d.	a.
	Was en droog de benen en voeten	b.
	Breng het glijzeil aan deze kant aan onder het steeklaken zover dit kan d.m.v. "het dolfijntje" en laat het steeklaken los hangen.	c.
	Doe hetzelfde met de tilband indien er gebruik wordt gemaakt van de tillift alleen dan boven op het steeklaken.	d.
	Trek de kousen aan	e.

4.	De schaamstreek
	Rol het vieze incontinentiemateriaal op en duw het zover mogelijk naar achteren	a.
	Was en droog de schaamstreek	b.
	Breng het schone incontinentiemateriaal aan en duw dit zover mogelijk onder het lichaam zodat je er straks goed bij kan.	c.
	Doe het linker bedhek omhoog en vertel de zorgvrager dat je naar de andere kant loopt	d.

5.	Loop met het verrijdbare tafeltje met waskom om naar de andere zijde en gooi onderweg het vieze washandje en de handdoek in de wasmand
	Doe het rechter bedhek naar beneden.	a.
	Ontkleed de linkerzijde van het bovenlichaam	b.
	Was de linkerzijde van buiten naar binnen (eerst de handen daarna verder naar oksels en borst)	c.
	Maak indien nodig gebruik van keypoints en draaiende bewegingen	d.
	Kleed de linkerzijde weer aan en stop dit zover mogelijk onder de rug	e.
	Trek het glijzeiltje recht.	f.
	Laat het bed zakken en bereid de zorgvrager voor op de kanteltransfer. Laat de zorgvrager, indien mogelijk, het linker bedhek vastpakken met de linkerhand, en de linkerkant opkijken.	g.
	Pak het steeklaken vast waarbij je de ene voet achter de andere zet. Ga hierbij iets door de knieën. Zet het achterste been naast het voorste been en ga rechtop staan. De zorgvrager kantelt nu op de zij.	h.

6.	Was en droog de rug van de zorgvrager met een schoon washandje en handdoek
	Maak de achterkant van de kleding dicht	a.

7.	Was en droog de stuit van de zorgvrager
	Verwijder het vieze incontinentiemateriaal	a.
	Trek het schone incontinentiemateriaal recht en maak het voor zover mogelijk dicht.	b.
	Trek de tilband recht	c.
	Trek de kleding recht	d.
	Laat de zorgvrager weer op de rug rollen	e.
	Maak het incontinentiemateriaal verder dicht	f.
	Maak indien nodig de til banden aan de lift om verplaatsing van de zorgvrager mogelijk te maken	g.